تعزیهخوانی هنر دل است
مشهدتئاتر- ناصر نداف: تعزيه از جمله هنرهاي خودجودش مردمي است كه با وجود آنكه حرف و حديثهاي زيادي درباره ساختار دراماتيك تئاتري آن وجود دارد، اما همه عناصر يك تئاتر پويا را داراست. گرچه اين پويايي به دليل عدم توجه و نيز حمايت جدي سبب شده كه تعزيه -اين هنر اصيل ايراني- در مشهد و خراسان نفسهاي آخر خود را بكشد. برخلاف تئاتر كه برگرفته از غرب است، تعزيه به عنوان يك هنر اصيل و منحصر به فرد ايراني، از دل مردم اين سرزمين برآمده است و بايد در حفظش كوشا بود. تمام زمينههاي هنري در كشور داراي صنف خاصي هستند، اما متاسفانه در ارتباط با تعزيه هيچ صنف، گروه و يا سازماني وجود ندارد كه از آن حمايت كند و به احياي آن بپردازد.
تعزیه باید مردم را جذب کند
یک هنرمند پیشکسوت تعزیه اعتقاد دارد که غیر از حزن و اندوه، باید به جنبههای دیگر این هنر هم توجه کرد. احمد عزیزی با تاکید بر نقش و اهمیت مخاطب در تعزیه، توجه به سلیقه و نیاز تماشاگران را یک ضرورت هنری دانست.
او در این رابطه گفت: اجرای تعزیه در روستا با تعزیه در مکانهای عمومی و شهری کاملا متفاوت است، زیرا این هنر باید با توجه به سلیقه و نیاز تماشاگر اجرا شود تا مردم را جذب تعزیه کند.
این هنرمند با سابقه در باره شیوه اجرای تعزیه در روستا توضیح داد: مردم روستا به تعزیه همان دیدگاه سنتی را دارند، بنابراین تعزیه باید در چنین فضایی به صورت کامل و اصیل اجرا شود، زیرا این دسته از مخاطبان میتوانند زمان طولانیتری را به دیدن کار اختصاص دهند.
عزیزی درباره تفاوت اجرای تعزیه در مکانهای عمومی شهرها هم عنوان کرد: در شهرهای بزرگ، دانشجویان، رهگذران و قشرهای مختلف جامعه به تماشای تعزیه میآیند. این نوع مخاطب در کنار دیدگاه مذهبی به جنبه نمایشی، موسیقی و آموزشی تعزیه هم دقت میکند.
این سرپرست گروه تعزیه درباره دیگر ویژگیهای مخاطب امروزی گفت: «مخاطبی که در شهر سکونت دارد، بر خلاف مناطق روستایی، از تعزیههایی با حجم حزن و اندوه زیاد استقبال نمیکند. بنابراین علاوه بر نشان دادن مظلومیت اولیاءالله، باید صحنههای رزم، به تصویر کشیدن شجاعت و بیان پند و اندرزهای شخصیتها پر رنگ شود تا مخاطب را جذب اجرای تعزیه کند.
او اجرای تعزیه در نقاط مختلف شهر را کاری مشکلتر از اجرای سنتی آن دانست و اظهار کرد: اجرای تعزیه در مکانهای عمومی دشوارتر است، زیرا باید تعزیه را از قالب سنتی خارج کنیم، البته هم چنان نقاطی از برخی شهرها تکیهای وجود دارد که تعزیه بتواند به طور کامل به اجرا در میآید و مردم از حزن و اندوه مجالس تعزیه استقبال میکنند.
این هنرمند فعال تعزیه افزود: با اینکه سالها تجربه اجرای تعزیه را دارم، اما گاهی اوقات به شدت تحت تاثیر نقشم قرار میگیرم و اشکم سرازیر میشود، زیرا معتقدم نقش خوانهای تعزیه باید کار خود را بسیار جدی بگیرند و حتی در زمان نبردها طوری فضا را به تصویر بکشند که مخاطب خود را در میدان اصلی جنگ و روز عاشورا احساس کند.
عزیزی استفاده از سیستم صوتی در تعزیه را ضروری دانست و ادامه داد: «اجرای تعزیه در مکانهای عمومی نیازمند استفاده از سیستم صوتی است زیرا به دلیل آلودگیهای صوتی اطراف، صدای نقش خوانها به تماشاگر نمیرسد، اما بهره گیری از سیستم صوتی باید به شیوهای درست و اصولی باشد تا به تعزیه لطمه نزند و مخاطب را آزار ندهد.
تعزيه، مظلوم واقع شده است
یکی از تعزیه خوانان و بازیگران تئاتر مشهد نيز در اين زمينه ميگويد: تعزيه در قديم بيشتر در فضاهاي باز و تكيهها برگزار ميشد و در حال حاضر به دليل آنكه خود تعزيه، مظلوم واقع شده، در هر جايي برگزار ميشود؛ البته جايگاه اصلي اجراي تعزيه، تكيههاي بزرگي است كه در مركز آن، سكوي دايره مانندي وجود دارد. زمانيكه محل اجراي تعزيه بزرگ باشد، ميتوان از امكاناتي مانند اسب نيز استفاده كرد ولي در مشهد چنين تكيهها و مكانهايي كه براي اجراي تعزيه تعريف شده باشد، وجود ندارد.
محسن كريمي متاسفانه نبود ميدانها و نيز مكانهاي ثابت براي اجراي نمايش تعزيه، به ترويج فرهنگ تماشا و نگاه فرهنگساز اين هنر لطمه زيادي وارد كرده است. به شكلي كه هنوز مردم با ديدن يك اشقياخوان، ذات آن را بد و شرور ميدانند.
وی افزود: از تعداد گروههاي زيادي كه در مشهد فعاليت ميكردند، تنها چند گروه باقي مانده است كه اگر براي آن هم فكري نشود، در چند سال ديگر نام اين گروه را نيز بايد در كتابها و تاريخ جستجو كرد.
اين تعزيهخوان با بيان اينكه چنين برنامههايي در حال كمرنگ شدن است، ابراز ميدارد: مسئولان ذيربط به تعزيه و شبيهخوانان بها و ارزشي نميدهند و درنتيجه مردم نيز به مرور زمان با آن بيگانه شده و از آن فاصله ميگيرند. در قديم خود مردم براي نمايش تعزيه، پول جمع كرده و به اجراي آن كمك ميكردند و يا حتي براي تعزيه و شبيهخواني، نذر كرده و وسايل موردنياز مثل كلاهخود و… را تهيه ميكردند.
همیشه تعزیه برای اشقیاخوان مشکل داشته است
مهدی تقدیمی، تعزیهگردان باسابقه مشهدی، با بيان اينكه اين ميراث از پدربزرگش به او رسيده، بر اين اعتقاد است: «فرزندان هر چند کم و بیش با من همراهند و تعزیه میخوانند اما من تعزیه را درون آنها نمیبینم. تعزیهخوانی هنر دل است و باید قلبت برایش بتپد تا بتوانی در این هنر دوام بیاوری.
مهدي تقديمي افزود: همیشه تعزیه برای نقشهای منفی و اشقیاخوان مشکل داشته است. چون همه میخواستند اولیاخوان باشند. از همان ابتدا تعزیه توسط تعزیهگردان اصلی که کارگردان بوده، برپا میشده است که در روستاها، كدخداها بودهاند و در شهرها هم بزرگان شهر، اما الان این هنر بدون بانی مانده است و همه چیز به دولت ختم شده که متاسفانه دولت هم از آن حمایت نمیکند.
تمام حقوق مادی و معنوی این سایت محفوظ می باشد و استفاده از مطالب با ذکر منبع بلامانع است.