» گزارش » ستاره‌ای درخشان ازسپهر پر تلالو خراسان
سید محسن مصطفی زاده
گزارش

ستاره‌ای درخشان ازسپهر پر تلالو خراسان

دسامبر 2, 2025 1

گزارشی از مراسم یادمان نخستین سالگرد درگذشت استاد سیدمحسن مصطفی‌زاده

مشهدتئاتر- سرور هادیان: مراسم یادمان اولین سالگرد درگذشت استاد سید‌محسن مصطفی‌زاده پنجشنبه۱۱ اسفند‌ماه در سالن همایش‌های دبیرستان علوم و معارف اسلامی امام رضا(ع) مشهد برگزار شد.

در این مراسم که با حضور جمعی از مسئولان، هنرمندان، فرهیختگان، اساتید حوزه و دانشگاه، خانواده و جمعی از شاگردان و علاقه‌مندانش برگزار شد، یاد و نام او گرامی داشته شد.

زنده‌یاد مصطفی‌زاده معلم، شاعر، عارف، نویسنده، پژوهشگر و هنرمند پیشکسوت تئاتر خراسان و کشور بود که ۱۱ اسفند سال گذشته درگذشت و قطعه میرزا جوادآقای تهرانی در بهشت رضا(ع) به خاک سپرده شد. او پس از اتمام تحصیلات و استخدام در آموزش و پرورش با تربیت شاگردان فراوانی در کسوت معلمی بازنشسته شد اما فارغ از تدریس در پژوهش، هنر، شعر و نویسندگی نیز صاحب سبک و عنوان شد. او یکی از مهمترین  پژوهشگران تعزیه در کشور به‌شمار می‌آید که نگارش صدها مقاله و تصحیح بیش از ۵۰ مجلس تعزیه را نیز در کارنامه هنری خود داشت. کتاب‌های «الفبای حسن»، «حدیث ولایت مالک»، «آیینه حق نما»، «منتخب مناقب امیرالمومنین در شعر فارسی»، «یاعلی»، «سیری در ۱۲۱ حدیث نبوی (ص) با مطلع یا علی‌(ع)»، «یک یا علی دیگر»، «لبیک یا علی» و نمایشنامه‌های «محاکات» و «ابدال» و مجموعه اشعار وی ازجمله‎ آثاری است که تاکنون از وی به چاپ رسیده است و ده‌ها عنوان مطلب کتاب نیز آماده انتشار دارد.

شخصیتی فراگیر

در ابتدای این همایش مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی خراسان رضوی با بایان اینکه هنر و ادبیات خراسان مردی بزرگ و پشتوانه‌ای عظیم را از دست داد، گفت: استاد مصطفی‌زاده هنرمند متعهد و مردمی، شاعر و نویسنده انقلابی حق بزرگی بر گردن فرهنگ و هنر خراسان دارد.

محمد حسین‌زاده ادامه داد: عشق به انقلاب اسلامی و امام و رهبری و ایستادگی بر آرمان‌های اعتقادی‌اش زبانزد اهالی فرهنگ و هنر بود.

وی افزود: شاگردی آیت‌الله حق‌شناس و علامه آشتیانی روح و جانش را جلا داده بود و چون سخن می‌گفت، حرفش بر دل و جان مخاطبش دلنشین می‌نشست. او هم محکم پای اعتقاداتش می‌ایستاد و هم لطف و مهربانی‌اش جاری بود.

حسین‌زاده با اشاره به اینکه مصیبت از دست دادن او سخت است، در ادامه خاطرنشان کرد: مرحوم مصطفی‌زاده ادیب، هنرمند و شخصیتی کم‌نظیری بود. ویژگی بارز او ارادت به ساحت مقدس امام مهربانی‌ها بود. او معلم بود و در چندین عرصه اهل نظر و تخصص بود و با اهل نظر و اساتید حوزه همنشینی داشت. هیچ‌گاه کنار او بدلیل صمیمیت،گذر زمان حس نمی‌شد.

وی ادامه داد: او از یک‌سو مشاور اهالی هنر و تئاتر استان و از سوی دیگر مأنوس با شعر و ادب بود و همین موضوع سبب می‌شد تا تجربه ما از او، شخصیتی همه جانبه و چندوجهی باشد.

مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی خراسان رضوی افزود: با این وجود، تواضع و شخصیت کریمانه استاد مصطفی‌زاده شرایطی را ایجاد می‌کرد که اگر شما کوچک‌ترین ارتباطی با او برقرار می‌کردید، امکان نداشت که شیفته شخصیت و منش او نشوید.

ستارهای درخشان از سپهر خراسان

در ادامه محمد حسین‌زاده به قرائت پیام ویژه وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی پرداخت و از زنده‌یاد مصطفی‌زاده به‌عنوان یکی از ستارگان درخشان سپهر پر تلالو خراسان یاد کرد و او را شخصیت چند وجهی فرهنگ، هنر و عرفان کشور در مشهد دانست.

در بخشی دیگر از پیام دکتر اسماعیلی آمده است: خراسان این خطه ادیب‌پرور و خطیبپرور همواره مفتخر و معطر به حضور خسرو اقلیم طوس، حضرت شمس الشموس امام رضا(ع) است که زیستن در لوای نورانی ایشان ارزندهترین سرمایه معنوی و روشنایی‌بخش قلب جان مردمان ایران زمین به‌شمار می‌رود. استاد سیدمحسن مصطفی‌زاده نویسنده، شاعر، پژوهشگر فقید و یکی از ستارگان درخشان سپهر پر تلالو خراسان هم در شعر و ادبیات و هم در هنر نمایش و تعزیه خوش درخشید و نامی نیک از خود به یادگار گذاشت. یاد و خاطره این الگوی هنر متعهد انقلابی و دینی خراسان را گرامی می‌داریم و رحمت و رضوان الهی را از پیشگاه پروردگار مهربان برای این هنرمند متعهد مسئلت می‌نمایم.

رفع مظلومیت از هنرمندان

در ادامه این بزرگداشت، نماینده مردم مشهد و کلات در مجلس شورای اسلامی نیز استاد مصطفی‌زاده را یکی از اسطوره‌های فرهنگ در مشهدالرضا(ع) دانست و گفت: پس از درگذشت او هنرمندان بسیاری به بیان شناخت‌شان از این هنرمند فقید پرداختند که این نشان از ابعاد مختلفی شخصیتی او دارد که در وجود استاد متجلی بود.

حجت‌الاسلام و المسلمین نصرالله پژمان‌فر تصریح کرد: عمده دلتنگی‌هایی که استاد مصطفی‌زاده داشت با محوریت زدودن غبار محرومیت از چهره هنر و رفع مظلومیت از هنرمندانی است که در عین عظمت شخصیت، ناشناخته و گمنام ماندند و غریبانه از دنیا رفتند. از قضا این سرنوشت شامل حال خود مرحوم مصطفی‌زاده هم شد و در زمان حیات استاد، کمتر کسی متوجه شأن و جایگاه او بود.

وی با اشاره به منش استاد مصطفی‌زاده، یادآوری کرد: در دیدارهایی که با او در منزلش داشتم و یا در تماس‌های مختلف، هر بار از جمع شدن اصحاب هنر بر دور هم تاکید داشت. او معتقد بود جلسه‌های بی‌ریای چایخوری را ادامه دهیم و کنار هم، هنرمند و مسئول بنشینند و از حال هم و مشکلات‌شان با خبر باشند. به نظر من اندیشه او باید ادامه یابد، باید کنار هم باشیم تا از عزیزانی که فرهنگ و هنر و ارزش‌های دیرینه و چند هزار ساله کشورمان را به ما رسانده‌اند، حمایت نماییم واین زمینه را باید فراهم سازیم.

پژمان‌فر با بیان آن که نقطه نظرات استاد مصطفی‌زاده عرفانی بود، یادآور شد: امیدوارم همه ما بخشی از انتظارات اورا برآورده کنیم.

رییس کمیسیون اصل ۹۰ مجلس با بیان این نکته که همه‌چیز در گرو عدد و رقم و بودجه و اعتبار نیست‌، افزود: به اعتقاد من می‌توان با صرف کمترین هزینه‌ها، زمینه تکریم و تعظیم سرمایه‌های فرهنگی شهر را فراهم کرد.

وی خاطرنشان کرد: در هیچ دوره‌ای، هرگز ردیف بودجه ادارات کل فرهنگ و ارشاد اسلامی سنگین نبوده اما حافظه تاریخی مردم و هنرمندان، وجه تمایز مدیران کل را در جایی می‌داند که دست از استفاده تصنعی و ابزاری از هنر و فرهنگ برداشته و هنرمندان را قلبا تکریم کرده‌اند.

راهنمای حوزه فرهنگ و ادب

سعید زمانی نماینده حوزه هنری انقلاب اسلامی خراسان رضوی در یادمان سالگرد عروج استاد سید محسن مصطفی‌زاده بازخوانی اندیشه و‌ مسلک او را را‌هنمای دغدغه‌مندان حوزه فرهنگ و ادب خواند. او در ادامه پیام محمدمهدی دادمان، رئیس حوزه هنری انقلاب اسلامی کشور را قرائت کرد: با اندوه بسیار یک‌سال از رحلت استاد سیدمحسن مصطفی‌زاده، هنرمند مردمی، پژوهشگر و فیلسوفِ ذوابعاد گذشت. این معلم عارف‌مسلک سال‌ها به تربیت شاگردان فراوانی همّت گمارد امّا به جز تدریس، در پژوهش، شعر، نمایش، نقد و نویسندگی نیز صاحب سبک و عنوان بود و به درستی یکی از مهم‌ترین منتقدان در عرصه تئاتر به حساب می‌آمد. تألیف آثار متعدد منتشر شده و در دست انتشار، نگارش صدها مقاله و تصحیح بیش از ۵۰ مجلس تعزیه، گواهی صحت اطلاق عنوان نفر اول تعزیه کشور به ایشان است. ولایتمداری و پایبندی‌ او ‌به آرمان‌های انقلاب اسلامی بر کسی پوشیده نبوده و ارادت خالص و عشق وافر به ائمه اطهار به ویژه امیرالمومنین(ع) و ثامن‌الحجج(ع) در غالب آثارش مشهود است که ایمان دارم این سرسپردگی و تولی همچنین مساعی خالصانه دستگیر این هنرمند در سرای باقی باشد.

آیینه بود

در ادامه این مراسم، هادی منوری، شاعر و پژوهشگر برجسته کشور گفت: سید محسن مصطفی‌زاده علاوه برهمه خصوصیاتی که از او یاد شد، او آئینه بود، اگرچه خیلی اندیشیدم که او را به چه تشبیه کنم. زیرا در دنیای کنونی مانند او بودن، کم است. وی ادامه داد: او زلال و مهربان و با صداقت بود. او همان بود که نشان می‌داد و فردی بود که عکس خودت را بدون رودربایستی به خودت نشان می‌داد. اهل پنهان کاری نبود. استاد مصطفی زاده زلال بود و همین ویژگی او را متمایز می‌کرد.

او در میان ماست

دکتر هوشنگ جاوید، هنرمند پیشکسوت هنرهای آئینی کشور درباره شادروان مصطفی‌زاده گفت: این استاد مفقید در هنر پژوهش‌های زیادی را انجام داده بود. او بیشتر نسخ تعزیه و شبیه‌نامه‌های خراسان را مطالعه و ابهازدایی کرده بود.

این استاد دانشگاه خاطرنشان ساخت: او دوسال در بین گروه‌های تعزیه خوان رفت و آمد داشت تا نسخ مختلف را بیابد. انها به نسخ آبی و بی‌نقطه معروف می‌باشند.

وی بیان داشت: او یکی از مهم‌ترین منتقدان عرصه تئاتر کشور است که نگارش صدها مقاله و تصحیح بیش از ۵۰ مجلس تعزیه را نیز در کارنامه هنری خود دارد و برخی او را نفر اول تعزیه کشور می‌دانند.

این هنرمند مشهدی موسیقی مقامی کشور یادآور شد: او افکار و آثارش در میان ماست پس او نرفته است و همواره یاد و نامش و افکارش ماندگارست.

– یک‌سال است، شهر مشهد شما را دارد

در ادامه این مراسم، دختر مرحوم سید محسن مصطفی‌زاده به نمایندگی از خانواده، دل‌گویه‌ای را قرائت کرد: سلام‌پدر! تقویم می‌گوید، یک‌سال از نبودن‌تان گذشت و خدا می‌داند که برایم چگونه گذشت. تقویم می‌گوید که یک‌سال است که شهر مشهد شمارا ندارد اما پدر من می‌گویم که یک‌سال است، شهر مشهد شما را دارد و این داشتن چقدر نداشتن‌مان را فریاد می‌زند. اما تقویم روزگار من یکسال است که ورق نخورده. ساعت‌ها و ثانیه‌ها خشک‌شان زده و هنوز در بهت آخرین لحظه‌ای هستم که مثل همیشه استوار و با صلابت ایستاده بودی. هنوز لحظه‌ها و حتی ثانیه‌ها به من مبهوت مانده‌اند در کمند اسفند یک هزار و چهارصد.

انسیه مصطفی‌زاده در بخشی دیگر دلنوشته خود خواند: «آخرین گفت‌وگویمان در گوشم، طنین‌انداز است و هرزمان به حرف‌ها و کلمات شما فکر می‌کنم، بیشتر به این پی می‌برم که در آن فضا هم، می‌خواستی به من درس بدهی. درس زندگی، درس انسانیت، زنده زیستن، زنده ماندن، درس شجاعت، شجاعت برای زندگی. به من گفتی، دخترم زمانی قلم روی کاغذ می‌گذاشتی و نوشته‌هایت را برایم می‌خواندی. برایم بخوان. خندیدم و گفتم پیش شما مگر می‌توان از قلم سخن گفت، پیش شما چه باید بگویم؟! گفت، پشیمان می‌شوی اگر برایم من نخوانی و آینده، من نباشم که بخوانی؟ گفتم، مگر چراغ کم سو در برابر خورشید از نور می‌تواند، حرفی بزند؟ گفتی، چراغ در شب که خورشید نباشد، حرف‌هایش شنیدنی است و امروز حرف‌های این چراغ کم سو در برابر خورشید، جز دلتنگی چه می‌تواند باشد. اما مگر خورشید را می‌توان انکار کرد. خورشید حتی زمانی که پشت ابرها باشد خورشید است که می‌تابد، مخصوصا خورشیدی که نامش پدر باشد. سپاس که آمده‌اید، بوده‌اید و در کنارمان مانده‌اید.

از او همواره آموختم

در بخشی دیگر از این مراسم داریوش ارجمند طی تماسی بابغض و اشک گفت: سید بزرگوار از بهترین دوستانم بود و من همواره در کنارش تلمذ می‌کردم.

این هنرمند پیشکسوت تئاتر و سینمای کشورمان افزود: او معلم بود و هر ساعتی کنار او نشستن، ساعت‌ها یادگرفتن بود. خاطرات زیادی با او دارم. متاسفم که مرد بزرگی را از دست داده‌ایم.

ترسیم چهره استاد توسط احمد منصوب

پخش کلیپ از زندگی و فعالیت‌های استاد مصطفی‌زاده و شعرخوانی استاد شفق پیشکسوت شعرآئینی مشهد و کشور از دیگر برنامه‌های این مراسم بود.

احمد منصوب هنرمند نقاش مشهدی که در طی برگزاری مراسم، تابلو چهره استاد مصطفی‌زاده را ترسیم کرد به نمایندگی از خانواده این مرحوم این اثر به انسیه مصطفی‌زاده اهدا شد. اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی خراسان رضوی، اداره کل آموزش و پرورش استان،کانون فکری و پرورشی کودک و نوجوان خراسان رضوی، حوزه هنری خراسان رضوی، موسسه فرهنگی آفرینش‌های آستان ‌قدس رضوی، هدایایی را به فرزندان مرحوم  اهدا کردند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

  • ×