بازخوانی ریشههای تاریخی فراموششده
مشهدتئاتر- احد مطبوعی: نمایش دینی «زخم» که سه سال پیش توسط گروه ماهو اجرا شده بود، این شبها با نسخهای بازنویسیشده و ترکیبی تازه از بازیگران در تماشاخانه استاد نوری روی صحنه میرود. بازگشت این اثر تنها یک اجرای دوباره نیست؛ بلکه تبیین هنری برای شرایط اجتماعی امروز و تلاشی برای بازگویی بخش مغفولماندهای از تاریخ است.
سیدمحمدرضا خازنی رضوی، نویسنده اثر، مهدی کیومرثی، دبیر اجرایی گروه ماهو و صادق نظامیاز بازیگران نمایش، در گفتوگو با شهرآرا از چرایی بازنویسی و دشواریهای اجرای امسال میگویند.
خلق موقعیتهای تازه برای انسجام روایت
سیدمحمدرضا خازنی رضوی معتقد است نسخه جدید «زخم» در واقع متنی تازه است؛ متنی که از نو بر پایه روایتهای تاریخی و برداشتهای دقیقتر از کتاب «القارات» شکل گرفته است.
او در این باره بیان میکند: القارات از تاریخِ ناگفته پایان حکومت امیرالمؤمنین(ع) میگوید؛ از غارتهایی که به نام آن حضرت انجام میشد تا مردم را نسبت به ایشان بدبین کنند. این روایتها سالها در حاشیه مانده بود و ما تلاش کردیم مفهوم تحریف را برای مخاطب امروز ملموس کنیم.
نویسنده نمایشنامه «زخم» بر این نظر است که تمرکز امسال نمایش بر ویژگی کمتر دیدهشده امیرالمؤمنین(ع) است: ایشان هیچوقت آغازگر جنگ نبودند؛ دشمنی علیه ایشان ساخته و هدایت میشد. نسخه جدید تلاش میکند همین تفاوت را برجسته کند.
خازنی رضوی درباره تغییرات گسترده نمایش میگوید: اینبار مجبور شدیم ساختار کلی را اصلاح کنیم. شخصیت ابوبصیر را حذف کردیم، چون حضورش فقط ریتم را کند میکرد. در مقابل، شخصیت چوپان را گسترش دادیم و جنونی به او افزودیم که در نسخه ۱۴۰۱ نبود. جنون او ابزاری شد برای گفتن حرفهای عاقلانه در پوشش گفتار ساده و آشفته.
وی همچنین به تغییر مسیر شخصیت «ثعلبه» که اکنون «شرحبیل» نام دارد، اشاره میکند: میخواستیم شخصیت خاکستریتر باشد و مخاطب بتواند با او همراه شود؛ نه صرفا یک سرباز خشن کاملا منفی.
این نویسنده با اشاره به تغییر ناگهانی سالن بیان میکند: نمایش برای سالن اصلی نوشته شده بود. ما همیشه تیمهای ۲۰ نفره فرم داشتیم. اما وقتی وارد بلکباکس حوزه هنری شدیم، ناچار شدیم تقریبا تمام صحنههای فرم را حذف کنیم و به روایت تکیه کنیم. اینکه نتیجه بهتر شد یا نه را مردم میسنجند، اما قطعا کار برای ما سختتر شد.
«زخم» پاسخی برای شرایط اجتماعی امروز است
مهدی کیومرثی، دبیر اجرایی گروه ماهو، دلیل اصلی اجرای دوباره را شباهت شرایط امروز جامعه با فضای تاریخی نمایش میداند. او در این باره میگوید: سه سال قبل وقتی زخم را اجرا کردیم، از تحریف، خبرهای غلط، جوسازی علیه حقیقت و وارونهنمایی میگفتیم. امروز دوباره همان فضا تکرار شده؛ جامعه زیر فشار اخبار تحریف آمیز و کذب است. همانطور که آن زمان مردم را با نسبت دادن جنایات و غارتها به امیرالمؤمنین فریب میدادند، امروز هم حقیقت در میان سروصدای رسانهای گم میشود. همین شباهت ما را وادار کرد دوباره زخم را اجرا کنیم.
وی با گلایه از وضعیت امسال اجرای نمایش «زخم» بیان میکند: تقریبا از هیچ نهاد فرهنگی حمایت نشدیم. حتی پلاتوی حوزه را بهخاطر جشنواره گرفتند؛ آن هم جشنوارهای که بیشتر آثارش کمدی و موزیکال بود و در ایام فاطمیه هیچ نسبتی با فضای این دهه نداشت.
او میافزاید: بچهها شب تا صبح کار کردند. اجراهای مربوط به جشنواره فرصت تمرین کردن را از ما گرفت. بدقولیها، بیتوجهیها و برخوردهای غیرحرفهای کم نبود. با این حال، گروه ماهو همیشه روی یک چیز ایستاده: غیرت بچهها و توکل به حضرت زهرا(س).
کیومرثی باور دارد که «ماهو» مانند گروههای معمولی تئاتر نیست: هرکسی وارد ماهو میشود اول باید خادم باشد، نه صرفا یک هنرمند یا یک نیروی کار؛ اینجا کار برای حضرت زهراست، نه صرفا یک تولید هنری. ما نیرو میخواهیم که ماندگار و مقاوم باشد؛ کسی که برای کار آیینی وقت بگذارد و از مسیر خسته نشود.
او درباره حمایت مالی نیز توضیح میدهد: ما وابسته به هیچ سازمانی نیستیم. بخش عمده هزینهها را مردم تأمین میکنند؛ همانهایی که بعد از اجرا اشک میریزند و نذر میکنند.
بازی در تئاتر آیینی، تجربهای متفاوت
صادق نظامی، بازیگر دهههشتادی که پیشتر در آثار غیرآیینی حضور داشته است، ورود خود به تئاتر آیینی را نقطه عطف مسیر حرفهایاش توصیف میکند. او در اینباره میگوید: همیشه علاقهمند این گونه نمایشی بودهام، اما فرصت مناسب پیدا نمیشد تا اینکه با دعوت کارگردان «زخم» به این فضا وارد شدم؛ فضایی که بار احساسی ویژهای دارد و تجربهای بینظیر برایم رقم زده است.
وی درباره دشواری رسیدن به نقشی چندلایه که در آن شخصیت، رویکردی مخالف امیرالمؤمنین(ع) دارد، بیان میکند: مهمترین چالش، بازنمایی همزمان تزویر، دنیاطلبی و بیاعتنایی شخصیت به آخرت بوده است؛ ویژگیهایی که باید در بدن، بیان و صدا نمود پیدا کند.
نظامی، سختترین بخش کار را ایجاد تعادل میان تکنیک بازیگری و بار معنوی نمایش میداند: هیچکس دوست ندارد نقش دشمن حضرت علی(ع) و حضرت فاطمه(س) را بازی کند.
او میافزاید: صحنههای مربوط به حضرت فاطمه(س) چنان تأثیرگذار است که پشتصحنه بعد از اجرا سبب اشک ریختن و طلب بخشش عوامل میشود. با اینحال، گروه تلاش میکند اجرای صادقانه و پاکیزهای ارائه دهد و باور دارد نمایشهای آیینی بهمراتب دشوارتر از آثار معمول هستند، زیرا هم بار مظلومیت را حمل میکنند و هم واکنشهای عاطفی تماشاگران را روبهرویشان قرار میدهند.
نظامیتنها خواسته اجرایی خود را فراهمشدن امکان اجرا در سالن بزرگتر بیان میکند تا مخاطبان بیشتری بتوانند با اثر همراه شوند.
این بازیگر جوان درباره حفظ کیفیت احساسی نقش در اجراهای متعدد توضیح میدهد: بازیگر ناگزیر است خود را در موقعیت دشمنان بگذارد و قساوت نقش را در لحظه حفظ کند؛ کاری دشوار اما ضروری تا هر شب همان عمق احساس روی صحنه تکرار شود.
منبع: روزنامه شهرآرا
تمام حقوق مادی و معنوی این سایت محفوظ می باشد و استفاده از مطالب با ذکر منبع بلامانع است.